ÜLKEMİZDE YOGA

_ Bora Ercan

Sanskrit dilinde birlik, birleşme gibi anlamlar içeren yuj sözcüğü zamanla bütün dillerde yoga şeklini almış. Günümüzde dünyanın neredeyse her yerinde, farklı din ve kültürlerde yoganın farklı türleri milyonlarca kişi tarafından uygulanıyor. Ülkemizde de son yıllarda başta İstanbul olmak üzere özellikle büyük kentlerimizde yogaya olan ilgi arttı. Her ne kadar konuyla ilgili birçok kitap yayımlansa, televizyon programları yapılsa, gazetelerde haberler çıksa da toplumumuzda yoganın tam olarak ne olduğunu dair bir belirsizlik var. Hatta bazı çevreler yogadan uzak durulmasını beyan ederek o büyük cahilliklerini topluma empoze etme çabasındalar. Yoganın en popüler ve gelişmiş olduğu ülkelerin başında İran olduğunu belirtirsek o çevrelerin ne kadar önyargılı ve gerçeklerden uzak oldukları belki daha iyi anlaşılabilir.

Yoganın başlangıç tarihi kesin olarak bilinemiyor. Eldeki bilgiler, İÖ 3000'li yıllarda Hindistan'a kuzeyden gelen savaşçı bir toplum olan Aryanlarla geldiği doğrultusunda. Bin yıllar içinde sosyal ilişkilerden insan sağlığıyla ilgili konulara kadar çok geniş bir alanda şekillenen yoga İÖ 2. yüzyılda Patanjali adındaki bir bilge ile birlikte yazılı kayıtlara geçmeye başlar. O tarihten günümüze kadar geleneksel bir öğreti olarak kuşaktan kuşağa aktarılır. 20. Yüzyılda Sivananda, Vivekananda, Satyananda gibi ünlü yogilerle dünyaya açılır.

Yoganın temelinde iyilik, dürüstlük, sakinlik, ruhsal ve fiziksel temizlik vardır. O çok defa gördüğümüz düğümlenme, başüstü durma, tek ayakta dakikalarca bekleme gibi duruşlar yoganın çok ama çok az bir bölümünü oluşturur. Başka bir deyişle, zihni kötü olan bir insan ne kadar esnek ve o duruşları iyi yapabiliyor olsa da o kişinin yaptığı yoga olmaz. Yogada niyet önemlidir, duruşlar sonradan gelir. O zaman yogilerin kendilerini neden öyle şekilden şekile soktukları sorulabilir?

İnsanlık tarihinin yanında bir bilim olarak modern tıp çok yenidir. Yüzlerce yıl öncesinde insanlar daha sağlıklı bir yaşam ve zihinle bedene hükmedebilme amacıyla bu duruşları keşfettiler. İndüs vadisindeki arkeolojik bulgularda birçok yoga duruşu duvarlarda gerek çizimler gerekse kabartmalar olarak resmedildiği görülebilir. Bu duruşlarda amaç çoğu zaman beden simetrisini yakalamaya çalışarak dengesizliklerin üstesinden gelmek ve iç organların işlevlerini daha iyi yerine getirmelerini sağlamaktır. Bir yogi artık bedenine öylesine hakim olur ki artık saatlerce, hatta günlerce bağdaş kurarak tamamen zihinsel bir varlık haline gelebilir. Bu da aslında bütün ezoterik öğretilerde olan ermişlik mertebesine yaklaşmadır.

Gelelim biz İstanbul'da ya da büyülk şehirlerde yaşayan, sabah işe gidip bilgisayar karşısında, direksiyon başında ya da ayakta saatlerce çalışmak zorunda kalan faniler için yoganın neler sunabileceğine. Çok basit düşünelim, bedenimizi ve zihnimizi hep aynı şekillerde kullanıyoruz, aynı hareketleri yapıyor, aynı cümle kalıplarıyla düşünüyor ve konuşuyoruz. Dolayısıyla insan doğamız buna tepki veriyor çünkü biz bunun için var olmadık. Sonucunda da büyük kentlerde yaşayıp boyun ve bel ağrısı yaşamayan kimse yok gibi. Hiç değilse bu ağrılar ve gerginlikten kaynaklı psikomatik rahatsızlıklar bir nebze olsun bu duruşlarla hafiflemiş olur. Yoga yollardan sadece biridir yürüyüş, koşu, vücut geliştirme, takım oyunları gibi diğer fiziksel ve zihinsel egzersizler de bizim kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlacağı şüphesizdir.

Bununla birlikte yoga, bu yukarıda saydığım egzersizlerden uygulanabilirliği ve çabuk sonuç alınabilirliğiyle dikkat çeker. Ayrıca, başka bir egzersiz yapılsa da zaman zaman yoga yapmanın sağlığa katkısı büyüktür çünkü yoganın temelinde nefes vardır. Nefes, yaşamın kaynağıdır. Yemeden içmeden birkaç gün yaşayabiliriz ancak nefessiz birkaç dakikadan fazla yaşayamayız. Yoga, ayrıca beslenmemizi de düzenler. Bu noktada neyin yeneceği değil nasıl yeneceği önem taşır. Sağlıklı gıdaları, zihni de kullanarak tüketmek sağlık için önceliklidir. Unutulmamalıdır ki bizim asıl ilacımız yiyeceklerdir. Yogik beslenmenin bitkisel ağırlıklı beslenme olduğunu belirtelim.

Yoga artık birçok ülkede sadece her yana yayılmış yoga merkezlerinde hastaneler ve okullarda da uygulanıyor. Üniversitelerde, bilimsel kurumlarda yoganın insanın fiziksel ve zihinsel sağlığına yaptığı katkılar üzerine araştırmalar yapılıyor. İlk bakışta bazı açılardan ticarileşmiş, bir sektör halini almış, moda haline gelmiş gibi görünse de yoga çok sağlam temeller üzerinde yükseldiği için insanlığa hizmet etmeyi sürdürüyor. Türkiye yoga konusunda dünyanın birçok ülkesine göre çok geri bir durumda, zaman içinde Türkiye toplumu konusuna hakim iyi eğitmenlerle gerçek anlamıyla yapılacak çalışmalarla yogadan faydalanabilecektir.

Hariom Yoga Merkezi (www.yogahariom.com) eğitmenlerinin hazırladığı Hatha Yoga 1 adlı DVD geçtiğimiz günlerde piyasaya çıktı. Nefes çalışmalarından burun temizleme yöntemlerine kadar birçok yogik uygulamanın anlatıldığı ve ayrıntılarıyla gösterildiği DVD yogayı önyargısıca öğrenmek ve yoganın güzelliklerinden yararlanmak isteyenler için hazırlandı. Şimdi gelelim bazı soruların kısa yanıtlarına:

Kimler yoga yapabilir?

Yoga herkes içindir. Başlangıç yaşı kimilerine göre 5-6 kimilerine göreyse 12'dir. Ancak bir üst sınır yoktur. Yaşlılar bazı hareketleri sandalye üzerinde uygulayabilirler, denge duruşlarını destekli yapabilirler. Bel kaslarının güçlü olmasının hamilelik sürecinin kolay atlatılmasına katkısı yadsınızmaz. Ayrıca doğum esnasında annenin en büyük yardımcısıdır nefesler. Annelik kolay değil tabii, doğumdan sonra da bebeği kucağında taşı, kaldır indir derken bedensel kuvver gerekmektedir. Bunun yanında aile yaşamında anne babanın çocuklarına karşı hoşgörülü olmaları yoganın temel ilkeleriyle bağdaşır, daha doğrusu yoga sayesinde kendimize ve çevremize karşı daha hoşgörülü olmayı öğreniriz.

Yoga çeşitleri?

Yogaya başlamayı düşünlenenlerin kafa karışıklıklarından biri de hangi tür yoganın kendilerine uygun olduğudur. Geniş bir coğrafyada uygulanan eski bir öğretinin farklı hocalarla dallara ayrılması doğaldır. En yaygın türler Hatha ve Ashtanga'dır. Bunula birlikte Kundalini, Vinyasa, Tantra, Taocu yoga gibi türler de vardır. Bütün bu türlerden insan kendine en uygun olanı seçebilir. Kaldı ki ne kadar insan varsa o kadar yoga vardır. Kendimize özel olmayı öğreniriz yoga sayesinde.

Sözlük

Aşram: Yoga yapılan yer.
Kriya: Yogik temizlenme.
Asana: Yoga duruşu.
Meditasyon: Yoganın temelinde yer alan zihinsel çalışma.
Guru: Kendi yoga okulunu kurmuş büyük üstat.
Mantra: Yogada ve meditasyonda kullanılan odaklanma heceleri.
Yantra: Mantranın şekil hali.
Ayurveda: Yoganın ikiz kardeşi, hayat bilgisi anlamında geleneksel Hint tıbbı.


Bora Ercan boraercan@yahoo.com
Odysseus Adaları'nın yazarı.