BENİM BALONLARIM VARDI:

_ Nurettin Çalışkan

Çocukluğumun güzel anılarını oluşturuyordu uçan balonlar. Özellikle bayram günlerinde, satıcıların ellerinde ki uzunca ipin ucunda rengârenk salınan uçan balonları gördüğümde iç geçirir, sahiplenmek isterdim. Yerçekimine inat yukarıya doğru salınışlarını seyreder, onların sahip olduğu özelliğin bende de olmasını hayal ederdim. Çocukken özgürlük böyle tanımlanıyor olsa gerek, sizi ayaklarınızdan tutup yere bağlayan güce inat, kuşlar gibi havada rahatça hareket edebilmek...

İlk uçan balonu sahiplendiğim günü anımsıyorum da, gün boyu sokak aralarında bir uçurtma misali dolaştırdıktan sonra, akşam kuyruğuna biraz daha ip ekleyip yatak odamın tavanına bırakıvermiştim. Ertesi gün yine bıraktığım gibi bulmayı düşlüyordum, uzattığım ipin ucundan tutacak ve sokaklara düşecektim yeniden.

Sabah kalktığımda ise kocaman bir düş kırıklığına uğramıştım, balon başımın hizasına kadar inmiş, öylesine hareketsiz duruveriyordu. Telaşlandım, sonrada eklediğim ipin ağırlığıyla aşağı indiğini düşünüp, ipi koparıverdim. Bir umutla yeniden bırakıverdim, balon bir milim bile kıpırdamadı yerinden.

Sonrasında çocukça bir tepki gösterip ağladım mı bilmiyorum, ama daha sonra bana alınan uçan balonları akşam olduğunda eve almıyordum... Oyun sonrası eve gireceğim zaman, ipin ucunu bırakıveriyordum ve havada kaybolana kadar süzülüşünü seyredip öyle giriyordum eve. Böylece hem ait olduğu yere gittiğini düşlüyordum balonumun, hem de hayalim yaşamış oluyordu...

Biraz daha büyüdüğümde de merakla hesaplamaya kalkışmıştım... Kuşlar kadar özgürce uçabilmek nasıl mümkün olabilirdi? Ne kadar büyüklükte bir balon uçururdu beni havaya? Kaç uçan balon bir insanın ayağını yerden kesebilirdi ki?

* * *

Uçan balonlar, havadan çok daha hafif olan helyum gazı ile şişirilirler. Bir litre helyumun ağırlığı 0,18 gramdır. Bir litre hava 1 gram olarak bilinir ama havanın yüzde 80'i nitrojen olduğundan, bir litre hava saf nitrojen kadar, yani yaklaşık olarak 1,25 gramdır. Aradaki farka bakıldığında bir litre helyumun bir litre havadan yaklaşık 1 gram daha hafif olduğu görülür.  

Şişirildiğinde çapı 30 santimetre olan bir balon alalım. Hacmini kolay hesaplayabilmek için bu balonun tam bir küre şeklinde olduğunu düşünelim. Oldu olacak kendi ağırlığı da hesaba katılmayacak kadar bir küçüklükte olsun bu balon.

Bu küresel balonun hacmini hesapladığımızda, hacim 4/3 (pi)(15)3 olarak bulunur, buda yaklaşık olarak 14.137 santimetreküptür. Böylece çapı 30 santimetre olan küresel balonumuzu yaklaşık olarak 14 litre helyum ile doldurabileceğimizi buluruz. Helyumun bir litresi havadan 1 gram hafif olduğundan, balonumuz ucuna bağlanan 14 gram ağırlığı havaya kaldırabilecektir.    
 
Sizi havalandıracak olan 30 santimetrelik çapa sahip kaç tane balon gerektiğini bulmak istiyorsanız yapacağınız şey çok basit, grama çevirdiğiniz kilonuzu 14'e böldüğünüzde bulduğunuz sayı sizi havalara uçuracak balon sayısını verecektir.

Diyelim ki romantik gününüzdesiniz ve 56 kilo gram ağırlığında ki eşinizin ayaklarını yerden kesmek istiyorsunuz. Her biri 14 gram kaldırma gücündeki balonlardan 4.000 tanesini alıp eşinize verirseniz, bir anda yanınızdan kaybolup havalandığını görebilirsiniz, tabii teorik olarak. Eğer daha büyük, örneğin 5,1 metre çapında bir balon bulabilir ve helyumla şişirebilirseniz 56 kilo gram ağırlığındaki eşinizi kaldırmaya yetecektir. Yok, eğer 90 kiloluk kaynananızı uzun süreli bir geziye yollamak istiyorsanız, aynı balonlardan 6429 tanesi onun uçmasına yetecektir ama benim önerim işi garantiye alıp ona en az 7500 adet balon vermeniz.

* * *

Kaynananızı uçurdunuz. Eğer ondan bütünüyle kurtulduğunuzu düşünüyorsanız yanıldınız, bunun için daha ince hesaplamalar yapmalıydınız. Mesela en azından, hava hareketlerini dikkate alarak daha uygun bir yer seçip balonları orada hediye edebilirdiniz. Böylece kaynananızın balonlarla birlikte uçakların uçuş yolları üzerinde bulunmasını sağlayıp Katmandu'ya ya da daha farklı bir ülkeye, bir uçağın kuyruğunda bedava gidişini sağlayabilirdiniz. 

Uçan balonlar ne kadar iyi bağlanmış olursa olsun, az da olsa hava ( helyum ) kaçırırlar.

Balonun ağzının ideal bir biçimde bağlanmış olduğunu kabul etsek bile, havada yükselebileceği mesafe yine de sınırlı olacaktır. Balon yükseldikçe hava basıncı azalacağından,  balonun iç basıncı dışındakinden daha yüksek kalacak ve yükseldikçe şişmeye başlayacaktır. Bir süre sonra, balonun yapıldığı malzemeye, hacmine ve malzemenin kalınlığına bağlı olarak, belirli bir yükseklikte patlayacaktır.

Küçük uçan balonlar en çok 10 bin metreye, sepetinde insan taşıyan büyük balonlar 30 bin metreye kadar yükselebilirler. Bilgilerinize.

 

Kaynak: Lüzumsuz Bilgiler Ansiklopedisi

 


 

Nurettin Çalışkan ncaliskan@dogus.edu.tr