24 ARALIK 1978, MARAŞ KATLİAMI

_ Nurettin Çalışkan




 

Balıkların hafızası üç saniyeliktir... Onun içindir ki
Akvaryumda iken okyanusta sanırlar kendilerini..

Her gün onlarca insanın öldürüldüğü yıllardı 70 li yılların sonları. Okullar, kahveler basılıyor, bombalanıyordu. Bir “iç savaş” görünümü vardı bütün yurtta. Bir yandan faşist saldırılar sürerken, diğer yandan bu saldırı karşısında kendini koruyanlar bulunuyordu. Sağ-Sol çatışması, Alevi-Sünni kavgası değildi yaşanan. 24 Aralık 78, Maraş katliamını olarak yazıldı tarihe.

19 Aralık : Maraş'ta faşistlerin propaganda aracı haline gelen Cüneyt Arkın' ın "Güneş Ne Zaman Doğacak" filminin gösterildiği Çiçek Sinemasının faşistler tarafından bombalanmasıyla olaylar gelişmeye başladı.

20 Aralık : Saat 20.00 sıralarında bu kez de, Yeni Mahalle'de sol görüşlülerin ve Alevilerin devam ettiği Akın Kıraathanesi'ne patlayıcı madde atıldı ve iki kişi ağır yaralandı.

21 Aralık : Kendi attıkları bombaya "misilleme" olarak 21 Aralık günü faşistler Maraş Meslek Lisesi öğretmenlerinden , TÖB-DER üyesi, Hacı ÇOLAK ve Mustafa YÜZBAŞIOĞLU öldürdüler.

22 Aralık : Faşistler öğretmenlerin cenaze törenine saldırdılar.

23 Aralık : "Allah adına savaş"a (cihat) çağrılan Maraş köylerinden gelenlerin katılımıyla Maraş katliamı başlatıldı.

 

23-25 Aralık 1978'de Kahramanmaraş'ta yaşamını yitirenler

Mustafa ACINIKLI

Osman ANDIZ

Ali AKINCI

Hasan AKIRMAK

Gülsüm AKIRMAK

Musa ALTUN

Adem ARMUT

Zeynep AYDOĞAN (Ev Hanımı)

Ali ASLAN

Memili BAKICI

Elif BALTA (Ev Hanımı)

M. Ali BALTA

Cemal BAYIR

Fatma BAZ

Hüseyin BAZ

Yılmaz BAZ

Şiho BEKAR

Hacı BIYIKLI

Bayram BİL

Ali BİLMEZ

Hasan BİLMEZ

 

İbrahim BİLMEZ

Fatma BİLMEZ (Ev Hanımı)

Hacı Bektaş BOZKURT

Nihat BOZKURT

Hasan CENGİZ

Hüseyin CEREN

Cennet ÇİMEN

Ökkeş DALKIRAN

Ali DOĞAN

Mehmet DUMAN

İmam ERGÖNÜL

Hüseyin ERGÖNÜL

Güllü ERGÖNÜL (Ev Hanımı)

Mehmet ERGÜNDÜZ

Evliya ERMİŞ

Musa FUNDA

Hatice GÖRÜR (Ev Hanımı)

Kamil GÜLŞEN

Hasan ILDIRCAN

Ökkeş İNCE

Sebahat İŞBİLİR (Ev Hanımı)

Hacı Veli İŞBİLİR

Ali Rıza İŞBİLİR

Mehmet İŞBİLİR

Mehmet KAHVECİ

Şah İsmail KALAYCI

Veysel KALKANDELEN

Abdullah KANDEMİR

İsmail KARACA

Cemil KARADUTLU

Abbas KARAKIZ

Mehdi KÖKLÜ

Ercan KÖŞE

Hasan KÜÇÜKKAYA

Yusuf LAKAP

Yusuf LEVENDİZ

Mehmet MENGÜCEK

Süleyman METİN

Hasan NERGİZ

İsmail NERGİS

Zeynep NERGİZ (Ev Hanımı)

Kemal ÖZDEMİR

Cennet ÖZDEMİR (Ev Hanımı)

Hasan ÖZTAŞ

Abdullah POLAT

Mehmet SAĞLAM

Ali SAĞLAM

Fidan SUNA (Ev Hanımı)

Ali SUNA

Esma SUNA (Ev Hanımı)

Mehmet SUNA

 

Necati PARAMIŞ

İsmail TERCAN

Kalender TOKLU

Hüseyin TOKLU

Mehmet TORUN

Nazım TOSUN

Ali TRAŞ

Aziz TÜZÜN

Kezban USTA (Ev Hanımı)

İbrahim USTA

Abidin UZUNPINAR

Ali UZUNPINAR

Hasan UZUNPINAR

Ali ÜN

Kamil ÜN

Zekeriya ÜN

Gülşen ÜN (Ev Hanımı) 

Mahmut ÜNAL

Malik ÜNVER

Döndü ÜNVER (Ev Hanımı)

Zühre ÜNVER (Ev Hanımı) 

İbrahim ÜNVER

Malik ÜNVER

Bünyamin VAROL

Zöhre YILDIRIM

Abdurrahman YILDIRIM

Zeki YILDIRIM

Mehmet YILDIZ

Veli YILDIZ

Ahmet YILDIZ

Ali YILMAZ

Hatice YILMAZ (Ev Hanımı)

Hüseyin YILMAZ

Hamza YILMAZ

Hüseyin YÜZÜAK

Hasan YÜZÜK

Derviş ZÜLKÜFLÜ

 

Katliamın bilançosu  

25 Aralık gecesi saldırılar sona erdi. Sıra katliamın bilançosunun çıkarılmasına gelmişti.

Ölü sayısı 111

Yaralı sayısı  1000'in üstünde

Tahrip edilerek yakılan ev 552

Tahrip edilerek yakılan işyeri 289

Yakılan oto 8

Saldırılar durmuş ama halkın korkusu durmamıştı. Yaşananların soykırım sonrasında Maraş'taki Alevi nüfusun yüzde 80'inin kenti terk ediyordu .

Davanın sonucu

Adana, Kahramanmaraş, Gaziantep, Adıyaman, Hatay İlleri Sıkıyönetim Askeri Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesinin (Esas No: 1980/82, Karar No: 1980/520 sayılı) gerekçeli kararı:

Hakkında dava açılan sanık sayısı  804

Ölüm cezasını alanlar 29

Müebbet hapis cezası alanlar 7

15-24 yıl arası hapis cezası alanlar 7

10-15 yıl arası hapis cezası alanlar 29

5-10 yıl arası hapis cezası alanlar 259

1-5 yıl arası hapis cezası alanlar 26

Beraat edenler 379

Karar aşamasında firarda olanlar, çeşitli nedenlerle davası tefrik edilenler ve ölümle davası düşenlerin toplamı: 68 oldu.

Ölüm ve müebbet cezalarının dışındaki diğer hapis cezalarında 1/6 arasında indirim uygulandı, cezalar daha da azaltıldı.

Mahkemenin kararı, Yargıtay'da bozuldu. Yeniden yargılama, Yargıtay süreci vb. idam cezaları uygulanamadı. Hafif cezalarla dosya kapandı.

Kahramanmaraş katliamı sonrasında, Ecevit hükümeti 26 Aralık'ta toplanan Bakanlar Kurulu'nda 13 ilde sıkıyönetim ilan ediyordu.

Maraş'ta olan bir savaş değildi, bir katliamdı. Bunun adına “anarşi” denmez, “sağ-sol çatışması” da denmez. Bu, “Alevi-Sünni çatışması” da değildi. Olaylar, ne bir rastlantı, ne de "halkın galeyana gelmesi" sonucu olmuştu. Olaylar aylar öncesinden planlanmış ve programa konulmuştur. Maraş'ta olan plânlı ve örgütlü bir faşist saldırıydı.

Amaç

    Polis devleti yaratmaktı

    Gelişen muhalefetin önünü kesmekti

    Toplumsal yığınları terörle sindirmek, içlerine korku salmaktı

    “öteki”ni yok saymak, “tek tip” insan yaratmaktı

    Ekonomik programın önünde engel oluşturan işçi sendikalarını dağıtmaktı

    Sıkıyönetimi çağırmaktı

    Bir darbenin hazırlanmasıydı

     

    Dün sağ-sol çatışması, alevi-sünni kavgası olarak kullanılan gerekçelerle sürdürülüyordu baskılar, bugün Kürt-Türk ayrımı üzerinden. Dün MHP vardı katliamlarda, bugün “hassas Türk vatandaşı” MHP'liler linç girişimlerinde. Dün Kontr-gerilla, ETKO, TİT gibi isimler vardı saldırılarda provokasyon eylemlerinde, bugün derin devlet adıyla tanımlanan ilişkiler yumağı Susurluk'ta, Şemdinli'de. Dün “komünistler camiyi bombaladı” gerekçesi vardı, bugün “bayrağımız ayaklar altına alındı”. Dün düşünürler, yazarlar, gazeteciler saldırıya uğruyor, öldürülüyordu, bugün aynı saldırı düşünürlere ve yazarlara sürmekte. Dün tanklar, panzerler vardı muhalefetin önüne konulan, bugün protesto eylemine katılan 10.000 lerin üzerinde F-16 lar uçuruluyor. Dün katliamlarda, saldırılarda adı geçenler bugün “kahraman”, milletvekili, klüp başkanları. Dün “komünizm geliyor” tehdidi vardı, bugün “ülkemiz parçalanıyor”.

    Ve yine hafızamız zayıf, “barışı seven” Total redçi Mehmet Tarhan yargılanıyor, Dünyada 19 Ülkede dayanışma içinde onunla, yurdum insanı sessiz...

    Emil Galip SANDALCI'nın 26 Aralık 1979 tarihinde Demokrat gazetesinde “Zamandır” başlıklı yazısında: “ Kuşkusuz içinde yaşadığımız şu kokuşmuş, kanlı, haksız ve eşitsiz rezil ortamda faşizme, emperyalizme, şovenizme vb. karşı olacağımızı açıklamak doğaldır. Eğer asfalt yol üzerine kapaklanmış cesedi gazete kağıtları ile örtülü profesör dostumuzun (Orhan TÜTENGİL) öpülesi ak saçlı cansız başını TV ekranlarında seyrederseniz ve de cenazesinde -katili imişcesine- dipçiklenirseniz, ya da eşinizin, oğlunuzun, kardeşinizin, babanızın kanlı et parçalarını duvarlardan kazırsanız, gözü gitmiş, kolu bacağı kopmuş, delik deşik edilmiş, felç olmuş, tabanları patlatılmış, elektrikle delirtilmiş, ardına cop sokulmuş insanları tanır, bilirseniz... Elbette faşizmin yanında değilsiniz. Eğer insansanız, Hitlerleri, Himlerleri kıskandıracak Kahramanmaraş kıyımının yapıldığı bu ülkede şovenizm karşısına dikileceksiniz...” diyordu.

     

     

     





    Nurettin Çalışkan ncaliskan@dogus.edu.tr